Jongerenbijbel

1. Lees een tekst altijd in zijn verband

De bijbel is geen bonte verzameling van op zichzelf staande spreuken die van een nummer zijn voorzien. De woorden staan altijd in een bepaald verband. In het verband van een bijbelboek, een hoofdstuk, een geschiedenis of een lied bijvoorbeeld. Maar ook de tijd waarin de teksten zijn geschreven en de plaats en de cultuur waarin ze zijn ontstaan, zijn van belang. De bedoeling van die woorden wordt pas echt duidelijk als je daarop let. Een geïsoleerde zin kan je makkelijk op het verkeerde been zetten. Maar kijk naar het verband waarin de zin oorspronkelijk is bedoeld.

Voorbeeld 1 tekstverband: Galaten 5:13: 'U bent geroepen om vrij te zijn.' Als we deze woorden uit hun context halen en opvatten als een algemeen geldende uitspraak, betekent die zin iets anders dan wat Paulus bedoelt. Hij bedoelt dat mensen die christen zijn geworden, zich om welke reden dan ook niet allerlei godsdienstige verplichtingen moeten laten opleggen. Maar vrijheid is voor Paulus ook weer niet hetzelfde als: lekker doen waar je zelf zin in hebt. Hij zegt: 'laat u leiden door de Geest, dan bent u niet gericht op uw eigen begeerten' (Gal. 5:16).

Voorbeeld 2 tekstverband: Efeziërs 5:22. Paulus richt zich daar tot de vrouwen in de christelijke gemeente en schrijft hun voor: 'Erken het gezag van uw man.' Vaak is deze tekst zo uitgelegd dat vrouwen in het algemeen ondergeschikt zijn aan hun echtgenoten en zonder meer moeten doen wat zij zeggen. Maar zo bedoelt Paulus het niet. In het verband van Efeziërs 5 gaat het er juist om dat mannen en vrouwen in de gemeente uit eerbied voor Christus respect voor elkaar hebben (Ef. 5:21). In vers 22-23 van datzelfde hoofdstuk wordt uitgelegd wat dat betekent voor een vrouw, en in vers 25-27 volgt een uitleg voor de man.

2. Let altijd op de historische en culturele achtergrond

Wie de bijbel goed wil begrijpen, moet kennis hebben van de oude tijd en van de toenmalige cultuur. Kennis van de opvattingen en gewoonten uit de tijd van de bijbelschrijvers is nodig om goed te begrijpen wat ze hebben bedoeld. Eigenlijk moet je je ook weer niet beperken tot één tijdvak en tot één culturele setting. De omstandigheden rond de prediking van Johannes de Doper (Marc. 1:1-8) zijn heel anders dan de prediking van Paulus op de Areopagus (Hand. 17:16-34). En tussen Mozes en Paulus zit ongeveer evenveel tijd als tussen het begin van de middeleeuwen en vandaag! Op deze site vind je bij elk bijbelboek een inleiding en verschillende rubrieken die een toelichting geven op de geschiedenis en de cultuur van de bijbel. Voor dergelijke achtergrondinformatie kun je daarnaast bijvoorbeeld heel goed een bijbelse encyclopedie raadplegen.

Voorbeeld 1 achtergrond: Wat doe je met een uitspraak als: 'Toon eerbied voor uw vader en uw moeder'. (Ex. 20:12) In de cultuur van het oude Israël betekende die tekst dat bejaarde ouders respect verdienden en met name steun en verzorging moesten krijgen wanneer zij afhankelijk werden van anderen. De bijbeltekst draait er dus niet om dat kinderen altijd braaf moeten zijn en gehoorzaam moeten doen wat hun ouders hun opdragen.

Voorbeeld 2 achtergrond: Een ander voorbeeld is Johannes 4:27. De leerlingen van Jezus verbazen zich erover dat hij met een vrouw in gesprek was. Een gesprek met een vrouw lijkt in onze tijd niet zo'n verbazingwekkend feit. Maar in de eerste eeuw na Christus was het dat wel: het was voor rabbi's heel ongebruikelijk zich in het openbaar met een vrouw te vertonen, zelfs al was het hun eigen vrouw.

Voorbeeld 3 achtergrond: Nog een voorbeeld vind je in Genesis 16:2. Als het huwelijk tussen Abram en Sarai kinderloos blijkt, stelt Sarai voor dat haar man met haar slavin Hagar naar bed gaat. 'Misschien kan ik door haar nakomelingen krijgen,' zegt Sarai. Dat is in onze cultuur een ongebruikelijke maatregel waaraan ook juridisch allerlei haken en ogen zitten. Maar volgens het oudoosterse recht kon een onvruchtbare echtgenote een kind dat haar slavin had gebaard, als haar eigen kind beschouwen. Haar echtgenoot kon in een contract laten vastleggen dat dat kind als een echte erfgenaam gold.

3. Let op het literaire genre

In de bijbel komen verschillende literatuursoorten voor die elk op een eigen manier gelezen en begrepen moeten worden. Dat is niet vreemd. We vatten een persoonlijke brief van iemand nu eenmaal anders op dan een door hem of haar geschreven lied, een roman lezen we anders dan een geschiedenisboek en we kijken heel anders naar een historisch verslag dan naar een sprookje. Zo benader je ook in de bijbel een kroniek anders dan een profetische tekst, met een gedicht ga je niet hetzelfde om als met een gelijkenis en een evangelie lees je anders dan het boek Openbaring. Wat het extra moeilijk maakt, is dat er in de bijbel literaire genres voorkomen die in de hedendaagse literatuur niet bekend zijn, zoals evangeliën, profetieën en apocalyptische teksten. Daar moet je mee leren omgaan. De volgende vragen kunnen je helpen bij het lezen van de verschillende tekstsoorten, zodat je sneller kunt doordringen tot de kern van een bijbeltekst.

Literair genre: wetten

1. Hoe wordt Gods verbondstrouw en liefde voor de mens duidelijk in deze wet of dit voorschrift?
2. Wat wilde God zijn volk vroeger leren door deze voorschriften?
3. Hoe moeten we tegenwoordig vorm geven aan die bedoeling van God?

Literair genre: historische verhalen

1. Wat doen de mensen?
2. Hoe reageert God daarop?
3. Soms neemt God het initiatief. Kun je ontdekken hoe hij dat precies doet? Wat is de reactie van de mensen?

Literair genre: profetie

1. Is er sprake van dichterlijke of symbolische taal? Wat wordt er met die symbolen aangeduid?
2. Een profeet wil dat mensen hun gedrag veranderen: namens God waarschuwt hij of kondigt hij een belofte volle toekomst aan. Wat verandert er in het gedrag van de mensen?

Literair genre: gedicht

1. Een belangrijk kenmerk van poëzie is de beeldspraak. Welke beelden bevat de tekst, en wat willen ze uitdrukken?
2. In Hebreeuwse poëzie komt een gedachte vaak meerdere malen voor, door net even iets andere woorden te gebruiken of juist door een tegenstelling.

Waar vind je dit soort gedachten terug in het gedicht?

Literair genre: gelijkenissen

1. Wil de gelijkenis antwoord geven op een bepaalde vraag? Of is de gelijkenis meer een illustratie bij een bepaalde uitspraak?
2. Lang niet alle details in een gelijkenis hebben een speciale betekenis. Om welk kernpunt draait het eigenlijk?

Literair genre: brieven

1. Welke onderwerpen stelt de brief aan de orde? Wil de schrijver iemand overtuigen, vermanen, troosten of iets leren? Of heeft hij nog een andere bedoeling?
2. Hoe is de globale gedachtegang? Wat is de grote lijn van het betoog? Welke kernwoorden passen daarbij?